MİMARLAR ODASI BURSA ŞUBESİ, KORUMA VE ONARIM SEMİNERİ II

1.GÜN - 30 KASIM 2018 CUMA

MURAT TAŞ 

Koruma konusunda gelişmeleri birazda Türkiye dışından UNESCO nezdinde bize olan yansımalarına bir örnek olarak ben de size aktarımlarda bulunacağım.

2006-2010 M.O. Yönetim Kurulu üyesi, 2011-2017 Koruma Kurulu üyesi, son 3 yıl başkan. Bugün de İznik alan başkanı.

Zaman zaman sekteye uğrasa da, sürecimizi anlatmak istiyorum.

Metin Sözen “ insanlığın yeryüzünde var olduğunun en büyük kanıtı aslında ürettiği yapılar, maalesef bu kanıtları korumak zorunda kalmaları da son derece acı.

Dünya Mirası Kavramı, geçmişten geleni geleceğe aktarmak. Miras yerine emanet. Evrensel olma özelliği var. Ülkemiz Bm’in kurucu devletlerinden. BM’in alt kurumu UNESCO 1972’de yayınladığı sözleşme ile ilkeleri ortaya koyup imzaya açtı. Türkiye’de bu sözleşmeyi 1983 yılında imzaladı. Sözleşmenin taraf olmak, aday göstermek, yönetim planları ve korunma durumlarını değerlendirmek üzere raporlama sitemleri geliştirme misyonu var. 2018 itibari ile 1092 adet alan var. Türkiye’nin listede 18 mirası var. Türkiye ilk kez 1994 yılında geçici liste iletmiş. İznik de 2014 yılından itibaren bu listede. UNESCO’nun tarihlediği süreç; alan yönetim birimi, sınırların, adaylık dosyasının oluşturulması ve dosyanın değerlendirilmesi şeklinde. Alan başkanlığı çeşitli kurullardan oluşuyor.

Büyükşehir Belediyesi’nin İznik’teki çalışmalar biraz yoğunluk kazandı. Kazı çalışmaları, surlar gibi konularda Bakanlıkla işbirliği yaparak, çalışmalar hızlandırıldı. Aslında UNESCO çalışmaları da bu çalışmaların şemsiyesi gibi düşünülebilir.

Paydaşlara konular aktarılmadan önce uzmanlarla geçici liste metnini geliştirmek amacıyla uzman toplantıları yapıldı. Aynı zamanda yönetim alanı sınırlarının taslakları oluşturulmaya çalışıldı. Bakanlıkla koordinasyon toplantıları, paydaşlara bilgilendirme toplantıları yapılmakta. İznik’in hazırlık çalışmaları kapsamında tartıştığı konular üstün evrensel değer metni, önemli olayların tarihçeleri,  dünya miras kriterleri, benzer örneklerle karşılaştırmalar, alandaki kültür varlıklarının özgünlük, bütünlük ve korunmuşluk değerleri, çekirdek ve tampon bölge sınırları ki sit alanları ve tescilli yapılar önemli. 2,3,5 ve 6. Kriterler. 2. kriter çini ile ilişkilendirilmiş.3.kriter istisnai tanıklık olarak Selçuklu, Osmanlı ve İznik İmparatorluğu. 5. Kriter hassas insan, çevre ilişkisinin karşılığı olarak göl ve verimli topraklarla ilişkisiyi öne çıkarıyor. 6. Madde önemli tarihi ve dini olaylar olarak ekümenik konsiller; ilkinde İznik İman yasaları kabul ediliyor ki bugün her Pazar ayinin de İznik’in bu sebeple adı geçiyor.

Üstün Evrensel Değer metnindeki olayların yaşandığı en belirgin olayları kapsayacak bir alan ve bu alanine tampon alanı şeklinde değerlendirilmeli.

2014 İznik Çalıştayı, 2015 ICOMOS Türkiye Milli Komitesi 2015 yılı Olağan Genel Kurulu kapsamında düzenlenen sunum, 2015 ‘UNESCO Dünya Mirası Olma Yolunda İznik/Nicaea’ konulu uluslararası sempozyum, tanıtım filmi, protokol imzalanması, 2016 yılında alan başkanının atanması, 1. uzmanlar toplantısı  yapıldı, basın toplantısı yapıldı, ekip kuruldu, logo çalışmalarına başlandı, “doğal ve kültürel varlıkları koruma envanteri”ne başlandı, teknik gezi düzenlendi, 2.uzmanlar toplantısı düzenlendi, 15 temmuz sürecinden sonra Türkiye’deki tüm alan başkanlıkları eylül ve aralık ayları arasında fesedildi. Sonra Bakanlık tarafından yeniden kuruldu.

Üstün evrensel değer metninde UNESCO sizden buradaki tüm değerleri anlatmanızı değil, buradaki değeri diğer benzer örneklerinden ayırt edici yanlarıyla buranın üstün evrensel değeri nediri istiyor.

Kavramlar şunlar;

·         Taslak olarak oluşan metin şöyle:

·         Höyükler, mezarlar, obelisk, Hipoje, antik taş ocakları

·         Dört abidevi kapılı şehir surları

·         Anadolu Selçuklu, Bizans İmparatorluğu başkenti

·         Osmanlı’nın ilk mimari eserleri ve Osmanlı arkeolojisinin başlangıcı

·         Doğal Çevre (göl ve ova)

·         Çini üretim merkezi

·         Bizans ve Osmanlı Kültürlerinin Yan Yana Var Olması

·         İlk Osmanlı Medreseleri ile eğitim ve toplum yaşamının şekillenmesi

·         Helenistik dönemden kalan gridal şehir planı

·         Roma, Bizans, Laskaris Dönemi İznik İmparatorluğu ve Osmanlı dönemlerinden anıtsal yapılar

·         Hıristiyanlık tarihi (dini ve siyasi)

·         Ekümenik Konsiller

Bu kavramlar tartışılırken hangi konunun İznik’t eöne çıktığı konusuna biraz daha netlik kazandırılmaya çalışılıyor. Şu anda oluşan taslak şöyle:

İZNİK,

GÜNÜMÜZDE AYNI ADI TAŞIYAN  GÖLÜN KIYISINDA, SUCUL VE KARASAL HABİTATLAR BARINDIRAN VERİMLİ TOPRAKLARDA KURULMUŞ; 

HELENİSTİK DÖNEMDEN İTİBAREN BİRÇOK MEDENİYETİN BULUŞMASINA VE ETKİLEŞİMİNE TANIKLIK EDEN, İZLERİN BUGÜN DE GÖRÜLEBİLDİĞİ, BÜTÜNLÜĞÜ GÜNÜMÜZE KADAR KORUNMUŞ ABİDEVİ KAPILARI OLAN ŞEHİR SURLARI; ANIT MEZARLARI, ASKERİ- TİCARİ- DİNİ YOLLAR ÜZERİNDE IZGARA PLANLI KENT YERLEŞİMİ; 

HELEN-ROMA DÖNEMLERİ İLE BAŞKENTLİĞİNİ YAPTIĞI BİZANS, SELÇUKLU DÖNEMLERİ İLE ERKEN OSMANLI DÖNEMLERİNE AİT MİMARİ ANITLARI VE ARKEOLOJİK ALANLARI İLE TARİHE TANIKLIK ETMEYE DEVAM EDEN;

ÇOK KATMANLI BİR ENTELEKTÜEL YAŞAMA KATKISIYLA DÜNYA TARİHİ BAKIMINDAN ÖNEM TAŞIYAN, ROMA İMPARATORLUK KÜLTÜNÜN OLUŞUMU, HIRİSTİYANLIK DİNİNİN TEOLOJİK VE POLİTİK YAPISINI ŞEKİLLENDİREN İLK VE YEDİNCİ EKÜMENİK  KONSİLLER, TÜRKLERİN BATIYA GÖÇÜ, OSMANLI-İSLAM EĞİTİM GELENEĞİNİ BİÇİMLENDİREN MEDRESE ANLAYIŞI VE TASAVVUFİ YAŞAM KÜLTÜRÜ İLE BUGÜN HALA ETKİSİ DEVAM EDEN BİR ÇOK  TARİHİ OLAYA TANIKLIK EDEN;

YAPIM TEKNİĞİ VE DESENLERİ İLE DÜNYANIN BİRÇOK ÖNEMLİ YAPISINDA GÖRÜLEN İZNİK ÇİNİ VE SERAMİKLERİ İLE ADINI DUYURMUŞ;

BİR DÜNYA KENTİDİR.

İznik’te sadece bir kavram ortaya çıkmıyor. Bu değerlerin tamamının izlerini taşıyan bir tanım ortaya çıkacak gibi gözüküyor. Başlık şöyle olabilir belki “İznik’te medeniyetler arası geçişin kültürel izleri.”

Alanlar ile ilgili taslak çalışmalar yapılıyor. Önümüzdeki ay yapılacak koordinasyon toplantısında taslak sınırların belirlenmesinde kurumsal mekanizma da işleyecek.  Paydaşlardan görüş alınması amacıyla önce bir ön toplantı yapılıp, daha sonra resmi görüş alınıp alan sınırı resmi olarak belirlendikten sonra çalışmalar biraz daha netlik kazanacak.

Bu arada

·         İznik Alan Başkanlığı’nca yapılması planlanan çalışmalardan adaylık dosyasına veri oluşturacak, İznik ve yakın çevresindeki alanlara ilişkin çeşitli dallarda analiz haritalarının hazırlanması işi ile alanda söz sahibi kurumlara ait çalışmaların son 5 yıllık faaliyet raporları ve güncel stratejik planları, harita, rapor (sayısal ve/veya dijital) vb. veriler resmi yazı yoluyla talep edildi. Elde edilen veriler arşivlenmeye başlandı. (Şubat 2017)

·         İznik Adaylık Dosyası içeriği elde edilmiş olan verilerle doldurulmaya başlandı. (Kriterler ve Üstün Evrensel Değer taslak metni, Taslak Alan Yönetim Sınırları, İznik tarihçesi, karşılaştırmalı analiz taslağı vb.)

·         19 Ekim 2018 tarihinde 3. Bursa Turizm Zirvesi ve 1. Turizm Fuarı kapsamında  İznik Alan Başkanlığı’nın moderatörlüğünü üstlendiği İznik ve Turizm Çalıştayı yapıldı.

·         26 Ekim 2018 tarihinde İznik Alan Başkanlığı ekibi Kültür ve Turizm Bakanlığı Uzmanları ile İznik’in UNESCO Dünya Mirası adaylık çalışmaları hakkında bilgilendirme ve değerlendirmelerde bulunmak üzere Ankara’da bir toplantı gerçekleştirdi.

·         15 Kasım 2018 tarihinde İznik’te İznik Kaymakamlığı ve İznik Belediyesi’nin desteği ve Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin organizasyonu ile İznik Alan Başkanlığı tarafından İznik’in Dünya Miras Adaylığı  hakkında geniş katılımlı bir bilgilendirme toplantısı yapıldı.

·         19-20-21 Aralık 2018 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı Uzmanları, İznik’te karar verici paydaşlar ve Uzmanlar Grubunun katılımı ile İznik’in UNESCO Dünya Miras adaylığı sürecinin değerlendirileceği ve Yönetim Alanı Sınırlarının Değerlendirilmesine yönelik olarak 1. Koordinasyon Toplantısı yapılması planlanmaktadır.

Çalışmaların tüm paydaşların katılacağı stratejik arama toplantıları ile devam etmesi söz konusu. 2 yıl içerisinde yapılmakta olan çalışmaların yönetsel boyutu ile ilgili bilgi aktarmaya çalıştım.